Küçük Bir Sağ Cep-Sol Cep Hikayesi

Şirketin mi Yoksa Patronun mu Parası Var?

Küçük ve orta ölçekli şirketlerde en sık karşılaştığım finansal sorunlardan biri, satıştan, krediden ya da maliyetten önce gelir. Çoğu zaman fark edilmez. Çünkü adı konmaz. Ama etkisi çok ağırdır.

Şirketin parası ile patronun parası birbirine karışmıştır. Başlangıçta masumdur. “Geçici” denir. “Ay sonu yerine koyarız” denir. Şirket kasasından çıkan para, patronun kişisel harcamasına gider. Patronun cebinden giren para ise şirkete “destek” olarak görülür. Ama ne girenin ne çıkanın şartı, vadesi, sınırı bellidir. Zamanla bu geçişler normalleşir.

İşte bu noktada bilançoda sessiz bir kalem büyümeye başlar: Ortaklardan alacaklar.
Çoğu yönetici bu kalemi hafife alır. “Zaten bizim paramız” denir. “Ortak almış, geri koyar” diye düşünülür. Ama bilanço bu kadar rahat değildir.

Çünkü bu kalem, şirketin kasasından çıkan ama karşılığında şirketin faaliyetlerine hizmet etmeyen bir paradır.

Şirket kasası, bir süre sonra işletmenin değil, patronun ikinci cebi gibi çalışmaya başlar. Günlük harcamalar, bireysel ihtiyaçlar, aile giderleri şirketten karşılanır.

Karşılığında bilançoda tek bir satır kalır.

Ortaklardan alacaklar.

Kâğıt üzerinde varlık vardır.

Gerçekte ise nakit yoktur.

Asıl tehlike burada başlar.

Çünkü bu kalem sadece nakdi tüketmez, özkaynağı da sessizce eritir.
Bilançoya baktığınızda özkaynak hâlâ güçlüymüş gibi durur.

Aktifler şişkindir. Ama o özkaynak artık şirketin elinde değildir. Ortağa bağlanmıştır. Maaş ödeyemez, stok alamaz, borç kapatamaz.

Kriz anında şirketi tutacak bir ağırlığı kalmamıştır. Yani özkaynak vardır ama işlevini kaybetmiştir.

Bu noktadan sonra şirket kaçınılmaz olarak bankaya yönelir. Kendi parasını kullanamadığı için krediyle döner.

Faiz gideri artar. O faiz, doğrudan kârdan düşer. Kâr yetmediğinde ise bu kez özkaynak gerçekten erimeye başlar. İlk başta sadece bilançoda görünen bir alacak gibi duran kalem, zamanla kaybedilen faiz yoluyla özkaynağı içeriden kemirir.

Daha da kritik olan şudur. Risk şirkette kalır, para ortaktadır. Zarar olursa, ortaklardan alacaklar kalemi zararları karşılamaz. Zarar doğrudan özkaynaktan düşer. Yani şirket riski taşır, ortak parayı kullanır. Bu yapı ne sağlıklıdır ne sürdürülebilir.

Sonunda da şirketi içten içe çürütür.

Danışmanlık verdiğim bir firmada bu tabloyu çok net görmüştüm. Şirket kârlıydı. Gelir tablosu düzgündü. Ama sürekli nakit sıkışıklığı yaşanıyordu. Detaya indiğimizde “ortaklardan alacaklar” kaleminin, birkaç yıl içinde şirket özkaynaklarının ciddi bir kısmına ulaştığını gördük. Patron şirketten para almıştı ama bu paranın ne zaman, hangi koşulla geri döneceği belli değildi. Kağıt üzerinde güçlü görünen şirket, fiilen kendi parasına ulaşamıyordu.

Bir başka firmada ise tablo tersineydi. Patron sürekli cebinden şirkete para koyuyordu. Maaşlar, vergiler, acil ödemeler onun kişisel birikimiyle karşılanıyordu. Bu kez bilançoda “ortaklara borçlar” şişmişti. Şirket ayakta duruyor gibi görünüyordu ama kendi başına nefes alamıyordu. Patron bir gün “artık koyamıyorum” dediğinde, şirketin aslında hiç ayakta durmadığı ortaya çıktı.

Bu yüzden “ortaklardan alacaklar” kalemi şunu söyler: Şirket, ortağını finanse ediyordur.
“Ortaklara borçlar” kalemi ise şunu söyler: Ortak, şirketi sırtında taşımaktadır.
İkisi de sağlıklı değildir.

Bankalar bu kaleme özellikle bakar. Çünkü bu kalem, şirketin nakit disiplinini ve özkaynak kalitesini gösterir. Kredi dosyasında “ortaklardan alacaklar” yüksekse şu soru sorulur: Bu para neden şirkette değil? Bu sorunun net bir cevabı yoksa, özkaynak güçlü sayılmaz.
Gerçek kurumsallaşma büyük ofislerle, pahalı sistemlerle başlamaz. En temel yerden başlar. Şirketin parası ile patronun parasının net bir çizgiyle ayrıldığı yerden. Ve bu çizgi, bilançoda ortaklardan alacaklar kaleminin kontrol altına alındığı noktada çizilir.
 
Mini Aksiyon Kontrol Listesi Hızlı. Bugün Bilançodaki “ortaklardan alacaklar” kalemine bak. Bu tutarın kasada gerçek bir karşılığı var mı, yok mu netleştir. Dengeli. Önümüzdeki 30 gün Ortak–şirket para geçişlerini yazılı kurala bağla. Vadesi olmayan alacağı özkaynak gibi görmeyi bırak. Kapsamlı. Sistem kur Ortak maaşı, temettü ve borçlanma politikasını netleştir. Özkaynağı nakitle test et. Şirketin gücünü, ortağın cebinden bağımsız ölç.

 [email protected]

www.optimaveritas.com

linkedin.com/in/mehlikahediyeyildirim