Tatil Bitti, Sınav Başlıyor
Dokuz günlük Kurban Bayramı'ndan dönerken piyasalar oldukça hareketli ve yeni gelişmelere gebe. JPMorgan gitmiş, Bank of America strateji değiştirmiş, erken seçim söylentileri meydanları doldurmuş. Haziran'ın ilk on günü Türkiye ekonomisi için gerçek bir stres testi.
Bu köşeyi bayram dönüşü kaleme alıyorum. Dokuz günlük tatil. Ama piyasalar tatil yaptı mı, yapmadı tabiiki.
JPMorgan 32 ayda dolar bazında yüzde 55 kazandı ve "beklenen getiri profili düştü" diyerek sessizce çıktı. Bank of America nisan ayında kâr realize etti, şimdi iki aylık yeni bir pozisyonla döndü. Ons altın bayramın birinci günü 4.400 dolara yaklaştı, İran-ABD görüşmeleriyle toparlandı. Borsa arife günü yarım günde yüzde 1,64 düştü. Ve içeride, siyasi tansiyonun belki de son yılların en yüksek noktasında olduğu bir Haziran sabahına merhaba dedik.
Bütün bunları neden takip ediyorum? Çünkü yönetilebilir olan, ölçülebilen ve anlaşılandır. Danışmanlıklar verirken firmalarımın önüne koyacağım tüm kararlar; faiz, kur, enflasyon ve siyasi risk dörtgeninin içinde şekilleniyor. O dörtgeni görmezden gelmek — "benim işim rakamlarla değil insanlarla" demek — lüks değil, ihmal.
Yabancılar Kaçmıyor — Strateji Değiştiriyor
Önce şunu düzeltelim: JPMorgan Türkiye'den kaçmadı. Bu ayrımı net söylemek gerekiyor çünkü piyasa yorumlarında sıkça karıştırılıyor. Banka, Eylül 2023'ten bu yana tuttuğu uzun vadeli "al-tut" pozisyonunu kapattı ve bundan böyle T+1 ile haftalık vadeli işlemler yapacak. Türkiye piyasasında varlığını sürdürecek — sadece zaman ufkunu radikal biçimde daralttı ve daha kontrol edebileceği bir noktaya çekti.
Uzun vadeli carry trade'in kapanması bir çıkış değil, bir revizyon. Ama revizyonun zamanlaması her şeyi anlatıyor.
Bu kararın dört gerekçesi var ve hepsini dikkatle okumak gerekiyor. Birincisi: beklenen getiri profili düştü. TL'deki aylık nominal değer kaybı, yani süper enflasyonumuz yüzde 1,2'den 1,9'a çıktı — yani liranın erime hızı arttı ve yüksek faiz bunu tam telafi edemez hale geldi. İkincisi: ödemeler dengesi baskısı. Cari açık genişliyor, dış finansman ihtiyacı kabarıyor. Üçüncüsü: enerji fiyatları. Hürmüz Boğazı söylentileri petrolü sarstı; biz enerji ithalatçısı bir ekonomiyiz. Dördüncüsü ve en ağır olanı: erken seçim riski.
Bank of America'nın tutumu daha nüanslı. Banka nisan ayında 3 aylık vadeli dolar-TL kısa pozisyonunu 44,89 seviyesinde kârla kapatmıştı. Şimdi 2 aylık yeni bir kısa pozisyon açtı. Gerekçesi turizm sezonu, yaz mevsimselliği ve ödemeler dengesinin bu dönemde TL lehine çalışacak olması beklentis. Ama çok net bir uyarı da koymuş: İran kaynaklı jeopolitik risk büyürse kur artış hızlanır ve pozisyondan çabucak çıkılır. Anlaşma, 2 aylık ateşkes ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasını heyecanla bekliyoruz.
Seçim Ekonomisi Kapıyı Araladı Mı?
Ekonomistler bağlamı ve zamanlamayı okur. JPMorgan'ın notuna bakıyorum: bayram öncesi, iç siyasi tansiyon doruk noktasındayken yayımlandı. Tesadüf değil. Dev banka erken seçim ihtimalini hesabına kattı ve uzun vadeli pozisyon taşımayı kârlı bulmadı.
Peki Seçim ekonomisi ne anlama gelir? Faiz indirilir — ekonomik temeller zorlasa da. Kredi musluğu açılır. Asgari ücrete olağan dönemde olmayacak zamlar gelir. Vergi borcu affedilir. Peki bu sinyalleri nereden okuruz?
Seçim Barometresi: Takip Edilmesi Gereken Göstergeler
▸ Temmuz asgari ücret zammı zamanından önce gündeme gelirse
▸ Kredi büyüme sınırı yüzde 3'ten tekrar gevşetilirse
▸ Vergi / SGK borç yapılandırması açıklanırsa
▸ Merkez Bankası 11 Haziran'da faiz indirimine giderse
▸ Dolar talebinde ani kitlesel artış yaşanırsa
Şu an ekonomi yönetimini rahatlatanın tek şey vatandaşın henüz dövize hücum etmemiş olması. Birkaç yıl önce bu tabloda halk döviz bürolarının önünde sıra yapardı. Bugün yapılmıyor. Bu TCMB'nin elini güçlendiriyor. Ama siyasi gerilimin yükselmesi bu dengeyi doğrudan tehdit ediyor. Vatandaş dolara eskisi gibi yönelirse denklemin tamamı değişecektir. Bunu akılda tutmakta fayda var.
Altın: Maraton Devam Ediyor, Hız Düştü
Bayramın birinci günü altın 4.400 doların altına düştü. Panik işlemleri yapılmadı ve nitekim toparlandı. İran-ABD müzakerelerinde ateşkes umudu artınca jeopolitik prim eridi. Ama yapısal taban sağlam: merkez bankaları ve Asyalı alıcılar altından vazgeçmiyor. Çin Merkez Bankası nisan alımlarını yüzde 81 artırdı.
Formülü hatırlatalım: gram altın = (ons fiyatı ÷ 31,1035 gram) × dolar/TL kuru. Bir troy ons, tam olarak 31,1034768 gramdır — 32 değil, 31 de değil. Bu küçük fark büyük hesaplarda büyük sapma yaratır. Kur 52 TL'ye çıkarsa ve ons 5.400 dolarda olursa gram altın 9.200 liraya yaklaşır. Yılbaşı fiyatı 5.986 liraydı; bu yüzde 50'ye yakın getiri demek. Ama 5 Haziran'daki ABD istihdam verisi belirleyici: beklentinin altında gelirse Fed faiz indirim kapısını aralayabilir — bu altın için güçlü bir tetikleyici.
Altın için maraton bitmedi; koşucunun hızı düştü. UBS 5.500, Goldman 5.400 dolar diyor. Benim hesabımda bu rakamlar gram altını 9.000 liranın üstüne taşır.
11 Haziran: Yılın En Kritik Faiz Kararı
Nisan enflasyonu yıllık yüzde 32,37 geldi. Mayıs beklentisi aylık yüzde 1,89. Dezenflasyon ağır aksak sürüyor. TCMB politika faizini yüzde 37'de tutuyor; JPMorgan başta olmak üzere büyük yabancı kurumların yorumu şu: "Faiz yüzde 40'a çıkmalı." 11 Haziran PPK toplantısı bu bağlamda yılın en kritik kararı.
Seçim senaryosunda faiz indirilir. Ortodoks ekonomi senaryosunda artırılır ya da sabit tutulur. İkisi aynı anda olamaz. Para politikası kurulu bu ikilemin tam ortasında. Kararı yalnızca enflasyon rakamları değil, siyasi iklim de belirleyecek. Bu belirsizlik, yabancı yatırımcıların neden "uzun vadeli" yerine "haftalık" oynamayı tercih ettiğini tam olarak açıklıyor. Takibi önemli.
Yatırımcıya Pratik Rehber
Mevduat yatırımcısına: Faiz yüzde 40 civarında kalırsa yıl sonuna kadar bileşik net getiri yaklaşık yüzde 20-22 seviyesinde olacaktır. Brüt daha yüksek ama yüzde 17,5 stopaj düşüyor. Yabancıların ödemediği vergiyi de düşününce büyük bir nema kaybı diyebiliriz. Haksız mı? Evet. Gerçek mi? Evet.
Altın yatırımcısına: Bu seviyeden daha aşağı düşer mi sorusunu kendinize sorun. Düşmez diyorsanız mevduatla fark sınırlı. Ons 5.000-5.500'e çıkar ve kur da biraz kayarsa gram 9.000'i zorlayabilir — o zaman mevduat geride kalır.
Borsa yatırımcısına: Varlık Fonu alımları sert düşüşleri frenliyor ama yabancı alımı olmadan yükseliş sürdürülemez. 12 Haziran'da açığa satış yasağı bitiyor. O tarihi işaretleyin.
Döviz meselesine gelince: TCMB kuru savunmaya kararlı. Spekülatif dolar alımı için zemin zayıf. Ama vatandaşın toplu Dolar almaya başlaması durumu değiştirebilir — o risk canlı.
Konser Ekonomisi
Kanye, Bocelli ve Ekonominin Diğer Yüzü
Tablo yalnızca risklerden ibaret değil. Kanye West Atatürk Olimpiyat Stadyumu'nda 118.000 kişiyle dünya rekoru kırdı. Aynı akşam Bocelli Tüpraş Stadyumu'nda 60.000 kişiye seslendi. Rusya'dan, Kazakistan'dan, Almanya'dan, Ortadoğu'dan binlerce turist geldi. Tahminen 100 milyon dolarlık döviz girişi yaratıldı iki gecede. Döviz sıkıntısı yaşayan bir ekonomi için bu küçümsenmeyecek bir katkı. BofA da turizm sezonunu kısa TL pozisyonunun gerekçelerinden biri olarak gösterdi. Ama şunu da eklemeliyim: çekicilik kalıcı olmaz maalesef— istikrar olmadan.
SONUÇ
Bayram bitti, kemerleri bağlıyoruz. Önümüzdeki on gün Türkiye ekonomisi için yüksek tempolu bir stres testi: 3 Haziran'da büyüme verisi, 5 Haziran'da mayıs enflasyonu, 11 Haziran'da TCMB faiz kararı ve 12 Haziran'da açığa satış yasağının kalkması. Her biri kendi başına önemli; hepsi art arda geldiğinde etki katlanıyor.
Yönetim danışmanlığı perspektifinden şunu söyleyeyim: Bu ortamda aceleyle pozisyon almak stratejik değil, spekülatif olur. Bekleyin, veriyi okuyun, seçim sinyallerine bakın. 11 Haziran'dan sonra tablo netleşecek. O noktada hangi yönde hareket edeceğinizi şimdiden planlamak, paniğe kapılmaktan çok daha değerli.
Ben masaya her oturduğumda üç soru sorarım: Ne biliyoruz? Ne bilmiyoruz? Bilmediğimiz o “şey” ne ise bizi nasıl etkiler? Bu hafta, bu üçüncü sorunun ağırlığı hiç olmadığı kadar fazla. O yüzden gözler açık, hesap net, karar temkinli.
www.optimaveritas.com
linkedin.com/in/mehlikahediyeyildirim
Bu köşe yazısı yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır. Veriler 1 Haziran 2026 tarihine aittir.
Yorumlar
Kalan Karakter: