TARIMSAL ÜRETİMDE BİR ÖRNEK: HOLLANDA
Hollanda yaklaşık 42 bin kilometre kare ile Konya şehrimizin büyüklüğünde bir Avrupa ülkesi. Aynı zamanda Hollanda, Avrupa’nın yüzölçümü olarak en küçük, nüfus yoğunluğu olarak en kalabalık ve biyoçeşitliliğin en az olduğu ülke.Ekonomisi büyük oranda tarımsal üretime dayanıyor. Topraklarının %48’i tarımsal arazi olarak kullanılmakta; bunun %40’ı ekilebilen topraklar, %55’i mera ve otlaklar, %5’i ise çiçekçilik (çoğu sera altındadır.) için kullanılmaktadır. Faal nüfusun %10,4’ü tarım sektöründe istihdam edilmektedir.(Bu orana tarım sanayiinde çalışanlar dahildir.) Yoğun nüfusu nedeniyle kişi başına düşen toprak parçasının kısıtlı olması Hollanda'yı verimlilikte ve tarım teknolojilerinde önemli atılımlar yapmaya itmiş ve bu durum onu dünyanın en önemli tarım ülkelerinden biri haline getirmiştir.Öyle ki bir karşılaştırma yapacak olursak Türkiye topraklarının yedide birine tekabül eden Hollanda,90 Milyar Dolarlık tarımsal ihracat yaparken Türkiye’de bu rakam 18 milyar dolarda kalmaktadır.Bugün, tarım ve bahçe bitkileri sektöründeki işletme sayısı 65 bini aşan Hollanda'nın sadece en büyük 5 tarımsal ihracat ürününün toplam değeri 34,8 milyar Euro'yu buluyor. Hollanda, süs bitkileri ve sebze ihracatında dünya lideri, et ihracatında dünya dördüncüsü, süt ve süt ürünlerinde dünya üçüncüsü, sıvı ve katı yağ ihracatında ise dünya dördüncüsüdür.Bu kadar kıt kaynaklara rağmen böylesine tarımsal verimliliğin olduğu Hollanda’nın başarısının arkasındaki sebeplere baktığımızda ilk göze çarpanın kooperatifleşme faaliyetleri olduğunu görüyoruz. Örneğin, Hollanda'da üretilen sütün yüzde 97'si, çiçek üretimi ve pazarlamasının yüzde 95'ini kooperatifler gerçekleştiriyor.İlk Kooperatifleşme Hareketleri ve GelişimiHollanda’da İlk kooperatif hareketi 1870’li yıllarda tarımsal amaçlı kooperatiflerin açılması ile başlamıştır. İçerisinde klasik tarım faaliyetlerinin yanı sıra çiçekçiliğin oldukça etkin olduğu Hollanda kooperatif kültürü 1876’da yürürlüğe giren kooperatifler yasası ile daha da gelişmiş ve hizmet, finans gibi farklı sektörlerde de gelişmistir.Medeni Kanun’un bir bölümünde düzenlemelerle kooperatifçiliğin uygulama alanları genişlemiştir. Örneğin bugün Hollanda’da bir futbol kulübü kooperatif şeklinde kurulabilir. Ortaklarla ilişkiler yasadan çok ana sözleşmelerle düzenlenir.Hollanda tarımsal kooperatifleri kuruluşlarından çok kısa zaman sonra üst örgütlenmelerini yapmışlardır. Tarım ve çiçekçilik sektöründeki kooperatifçilik hareketinin gelişmesi için, 1934 yılında kurulan Ulusal Tarım Kooperatifleri Konseyi’ne 25 Merkez Kooperatif ve 3 Merkez Çiftçi Birliği üyedir.Kooperatiflerin YapısıHollanda tarımsal amaçlı kooperatifleri, ortaklarına kredi-tarımsal girdi temini ve üreticinin üretimini işleyerek pazarlayan çok amaçlı hizmet kooperatifidirler. II.Dünya Savaşı’ndan sonra sayıları devamlı azalan tarımsal amaçlı kooperatifler bu şekilde birim maliyetlerini oldukça düşürerek ortağının ürününün kalitesini de yükselterek pazardaki yerini artırmayı hedeflemiş, bu hizmetinde başarılı olmuştur.Bir AB ülkesi olarak Hollanda kırsal kesimde üretilen süt ve ürünlerinde, et ve yumurtada, meyve ve sebzede üretimin çok büyük kısmını kooperatifleri eli ile toplamakta, işlemekte ve pazarlamaktadır. Ülkede şekerpancarı ekimi ve değerlendirilmesi tek bir kooperatif eli ile yapılmaktadır.Yine ülkede patates üretiminin %100’ü ve sanayisi kooperatiflerin işletmesinde değerlendirilmekte, dünyanın en büyük nişasta üretimi yapan işletmesi de (Dünya pazarının %24’ü bu kuruluşun elindedir.) kooperatiflerindir.Hollanda tarımsal amaçlı kooperatiflerinin en karakteristik özelliği hiç devlet yardımı almadan, bizzat üreticisinin öz kaynağı ile geliştirdiği kendi kredi bankaları ile finansman ihtiyaçlarını giderdiği bir oluşum olmasıdır. Ülkenin sanayisi yanında Agro-sanayi ürünleri ve zenginliği ülkenin GSMH’ da önemli bir yere sahiptir.1995 yılında ülkede üretilen toplam tarımsal ürünün %45’i ihraç edilmiştir. Aynı şekilde 1990’lı yıllarda ülkenin birçok tarımsal ürününü işleyen fabrikaların komşu ülke işletmeleri ile birlikte üretim yaptıklarını, bu şekilde dünya pazarlarındaki yerlerini genişlettikleri görülür. Süt ve ürünlerinde Belçika ve Almanya firmaları ile yatırımlarını genişletmişlerdir.SonuçHollanda’nın tarımsal alandaki bu büyük gelişimi ve başarısı kooperatifçilik faaliyetlerine verdikleri önemden geliyor. Bu durum aynı zamanda tarımda uzmanlaşmayı da beraberinde getirerek, devamlı kendini geliştiren ve sürdürülebilir tarımsal faaliyetler yaratması açısından da tüm dünyada örnek gösterilen uygulamalara imza atmasını sağlıyor.Aynı zamanda kooperatifleşme faaliyetleri bir planlama kültürü de yaratıyor. Devlet ve üreticiler her yıl ne kadar alanda ne kadar ürün ekileceği konusunda planlı ve programlı bir çalışma yürütüyor.Yılbaşında devlete üreteceğiniz ürün için ne kadar alan ayıracağınızı bildirmeniz gerekiyor. Buna göre de alacağınız yardımlar hesaplanıyor. Bu yardımları kurallara uyduğunuz sürece alabiliyorsunuz.Türkiye ve Hollanda, coğrafi yapısı ve birçok özelliği itibari ile farklı olmasına rağmen bu örnekten çıkaracağımız önemli noktalar var diye düşünüyorum. Özellikle kooperatifleşme sürecinin ülkelere yapmış olduğu katkılar tüm dünya ölçeğinde Hollanda gibi örnekler yaratıyor.Ekonomide tarımsal üretimin büyük paylara sahip olduğu ülkemizde tarımsal kooperatifleri daha da yaygınlaştırır, geliştirir ve devlet desteğini yeterli düzeye getirebilirsek, gelecekte dünya çapında kendi ülkemizi örnek göstermemiz hayal değil.
