Son yıllarda Türkiye’de yabancı sermaye yatırımlarının hızının kesildiği artık herkesin malumu.

Gerek istatistikler gerek piyasalarda dolaşan belirsizlik havası, yabancı sermayeyi ürkütürken yerel ekonominin dinamikleri de bu durumdan etkileniyor. OECD verilerine göre, Türkiye’ye yönelik doğrudan yabancı yatırımların 2015-2020 arasındaki yıllık ortalaması 12 milyar doları bulurken, bu rakam son iki yılda 7-8 milyar dolar seviyesine geriledi. Peki, bu düzeltilebilir mi ya da daha vahim senaryoların eşiğinde miyiz?

Türkiye, yabancı yatırımcılar için bir zamanlar cazip bir merkezdi. Coğrafi konumu, genç nüfusu, dinamik işgücü ve geniş iç pazarıyla şüphesiz çok uluslu şirketlerin dikkatini çeken bir ülkeydi. Ancak, bu avantajların yanında, yatırımcılar için stratejik öngörüler sunamamak gibi çok büyük eksikliklerimiz var. Türkiye, her platformda “Asya ile Avrupa’nın köprüsü” sloganını öne çıkarsa da bu cümle artık klişeler düzeyine inmiş durumda. Yatırımcılar daha fazlasını bekliyor.

Yabancı sermaye yatırımları, uzun vadeli stratejiler, hukuki güvenlik, şeffaflık ve ekonomik stabilite gibi temel faktörlere dayanıyor. Türkiye’nin bu alanlardaki performansı son yıllarda sorgulanıyor. Hukukun üstünlüğüne olan güvenin azaldığı, döviz kurlarındaki oynaklığın özellikle uzun vadeli planları olan yatırımcılar için caydırıcı bir etki yarattığı görülüyor. 2023 sonunda dolar kuru 31 TL seviyelerinde iken, Euro 34 TL bandında seyretti. 2025 yılı için çeşitli finansal kurumların beklentileri, döviz kurlarında %20-30 oranında bir artışın yaşanabileceği yönünde. Bu durumda doların 2025 sonunda 37-40 TL, Euro’nun ise 45 TL seviyelerini görmesi olası.

Bu öngörülerde, önde gelen finansal kurumların tahminleri dikkate alındığında; Fitch Ratings, dolar/TL kurunun 2025 sonunda 40 seviyesinde olmasını öngörüyor. Deutsche Bank, 43 seviyesine ulaşacağını tahmin ederken, HSBC de 40 seviyelerinde bir beklenti sunuyor. Goldman Sachs, doların 44 TL'ye ulaşabileceğini belirtirken, JP Morgan tahminini 41,86 olarak revize etti. Morgan Stanley 43 TL öngörüsü yaparken, IMF ise 45 TL seviyelerine işaret ediyor. Bu tahminler, 2023 sonundaki seviyelere kıyasla %20-30 oranında bir artış anlamına geliyor (bsfinans.com, medyatava.com, containerdergi.com).

Ancak bu tabloyu eleştirilerle bırakmak yerine çözüm önerilerine de odaklanmalıyız. Döviz piyasasındaki dalgalanmalar, uluslararası yatırımcılar için büyük bir risk oluşturuyor. Eğer bu oynaklık kontrol altına alınmazsa, yatırımcılar daha öngörülebilir ülkeleri tercih edecek. Bunun yerine ekonomik reformlarla istikrarı sağlamak, uzun vadeli güven ortamını tekrar oluşturabilir.

Bir yabancı yatırımcının gözünden durumu değerlendirelim: Türkiye’ye yatırım yapmayı düşünen bir iş insanı, döviz kurlarındaki hareketliliği görüp hayal kırıklığı yaşıyor. Şöyle diyebilir: “Burası tam bir finansal lunapark; ama ben roller coaster aramıyorum, güvenli bir yatırım limanı istiyorum.” Bu mizahi benzetme, aslında yatırım ortamımızın yabancı yatırımcıların gözünde nasıl algılandığını özetliyor.

Yabancı basında da Türkiye ekonomisine yönelik bu tür algılar sıklıkla yer buluyor. Örneğin, BBC Türkçe’nin 25 Aralık 2024 tarihli haberinde, 2024 yılında Türkiye ekonomisini etkileyen beş önemli gelişme detaylandırılmıştı. Bu gelişmelerden ilki, politika faizinin yüzde 50’ye yükseltilmesiydi. Bu adım, döviz kurlarındaki artışı kontrol altına almayı hedeflerken, yüksek faiz oranları kredi maliyetlerini artırarak yatırımları olumsuz etkiledi ve ekonomide durgunluk riskini beraberinde getirdi. İkinci önemli gelişme, Suriye’deki çatışmaların etkisiyle Türkiye’ye yönelen sığınmacılar ve bunun ekonomik sonuçlarıydı.

Türkiye'deki milyonlarca Suriyelinin durumu ve geri dönüş beklentileri, sosyal ve ekonomik bir yük oluşturdu. Üçüncü olarak, dünya genelindeki düzensiz göç hareketlerinin artması, Türkiye ekonomisini dolaylı olarak etkileyen unsurlardan biri oldu. Dördüncü önemli nokta, yüksek enflasyonun alım gücüne olan olumsuz etkileriydi. Gıda ve enerji fiyatlarındaki artışlar, vatandaşların refah seviyesini ciddi ölçüde düşürdü. Beşinci ve son olarak, işsizlik oranlarının artması, özellikle genç nüfus arasında önemli bir sorun olarak ortaya çıktı.

Tüm bu unsurlar, 2024 yılında Türkiye’nin karşı karşıya kaldığı ekonomik zorlukları ve bu zorlukların toplumsal yansımalarını açıkça ortaya koymaktadır (BBC Türkçe).

Türkiye, dövizdeki dalgalanmaları istikrara kavuşturmazsa, iç piyasalarda güven zedelenmeye devam edecek. Hukuk sistemi, özellikle eleştirilerin odağında. Herhangi bir anlaşmazlıkta şeffaf ve öngörülebilir karar mekanizmalarına duyulan güvensizlik, yatırımcıların ülkemize olan ilgisini azaltıyor. Ek olarak, döviz kurlarındaki dalgalanmalar ve ani faiz kararları gibi ekonomik istikrarsızlıklar da risk faktörlerini artırıyor. Tüm bunlar yatırım planlarının Türkiye yerine, daha öngörülebilir piyasalara kaymasına neden oluyor.

Bu trend devam ederse, yabancı sermayenin çekilmesi sonucunda iç piyasada sermaye kıtlığı yaşanabilir. Bu da yerel şirketlerin büyümek için gerekli finansmana ulaşmasını zorlaştıracak ve ekonominin küçülmesine yol açabilecektir. Türkiye, sadece bir tüketim pazarıyla anılma riskini taşırken, teknik bilgi ve Ar-Ge’ye yatırım yapabilecek şirketlerin eksikliğiyle büyük bir kalkınma fırsatını da kaybedebilir.

Ancak karamsar senaryolar kadar, çözüm önerilerini de konuşmalıyız. Türkiye’nin, yatırım ortamını iyileştirmek için acil adımlar atması gerekiyor. Hukuki reformların uygulanması, kur dalgalanmalarının azaltılması ve stratejik planlamaların daha uzun vadeli bir perspektifte ele alınması şart. Aksi takdirde, döviz kurlarındaki istikrarsızlık sadece iç piyasalarda enflasyonu tetiklemekle kalmaz, aynı zamanda uluslararası alanda ülkemizi yatırımcıların gündeminden tamamen çıkarabilir.

Ekonomiyi anlamak, yalnızca yerel dinamiklerle değil, küresel bakış açılarıyla da mümkündür. Ünlü yatırımcı Warren Buffett’ın şu sözü tam da bu noktada önemlidir: "Risk, ne yaptığınızı bilmediğinizde ortaya çıkar." Türkiye’nin yatırım ortamını iyileştirmek için doğru hamleleri yapması, uzun vadeli güven tesis etmek için elzemdir. Benzer şekilde, George Soros’un "Piyasalar her zaman mantıklı değildir, ancak onlara karşı gelmek de mantıksızdır" sözü, piyasaların dinamiklerini anlamanın ve reformlarla uyum sağlamanın kritik olduğunu vurgulamaktadır.

Unutmayalım ki yatırımcılar, sadece bir pazara değil, o pazarın şartlarına bakar. Eğer bu şartları çeşitlendiremez ve güvenilir hale getiremezsek, 2025 yılı dolar ve Euro kuru senaryoları, trajik ekonomik hikayelerin sadece bir parçası olacak. Şu an yapacağımız reformlar, gelecekte sadece ekonomik değil, toplumsal huzuru da doğrudan etkileyecektir.