Jeopolitik Yumuşama Piyasaları Yeniden Şekillendiriyor 

Son aylarda küresel enerji arz güvenliğini tehdit eden ve arz yönlü enflasyonist baskıları tetikleyen bölgedeki gerilimlerin ardından, ABD ile İran arasında Cenevre’de imzalanması beklenen anlaşmaya dair haber akışı, piyasalarda adeta bir nefes borusu açtı.

Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklığın aşılacağına ve İran petrolünün kısa süre içinde küresel sisteme yeniden entegre olacağına yönelik bu iyimserlik, Brent petrolün varil fiyatını 80 dolar eşiğinin altına indirerek küresel enflasyon beklentilerinde ciddi bir yumuşamayı beraberinde getirdi.

Petrol fiyatlarındaki bu dramatik geri çekilme, daha önce enerji şokları nedeniyle 25 baz puanlık faiz artışına gitmek zorunda kalan Avrupa Merkez Bankası (ECB) gibi kurumların önümüzdeki dönemde daha esnek ve güvercin bir patikaya evrilmesine kapı aralayabilir.

Bu jeopolitik denklemin gölgesinde, küresel piyasaların gözü kulağı bu akşam gerçekleştirilecek olan FED toplantısına çevrilmiş durumda. Bu toplantı, Trump’ın adayı olarak göreve gelen yeni FED Başkanı Kevin Warsh’un direksiyondaki ilk sınavı olması açısından tarihi bir önem taşıyor. Konsensüs beklenti faizlerin sabit bırakılması yönünde olsa da, piyasa aktörleri asıl ipucunu Warsh’un konuşma tonunda ve ileriye dönük sözlü yönlendirmelerinde arayacak.

Finansal çevrelerdeki genel konfigürasyon, FED’in yazılı metinlerinde kurumsal temkinliliği elden bırakmayarak daha şahin bir duruş sergileyeceği, ancak çiçeği burnunda Başkan Warsh’un daha güvercin bir retorikle piyasayı teskin edeceği yönünde. Nitekim jeopolitik risklerin azalması ve petrolün ateşi düşmesiyle birlikte Citi ve UBS gibi küresel devler, faiz indirim beklentilerini yeniden modellemelerine dahil etmeye başladı bile. Benzer şekilde, İngiltere Merkez Bankası’nın (BoE) da bu hafta %3,75 seviyesindeki politika faizini sabit tutarak Avrupa’daki erken adımlara hemen eşlik etmeyeceği, savaş sonrası petrol dengelenmesini izleyeceği tahmin ediliyor.

Küresel taraftaki bir diğer ezber bozan hamle ise Japonya Merkez Bankası’ndan (BoJ) geldi; BoJ, yaklaşık 30 yıllık bir dönemin ardından ilk kez 25 baz puanlık bir faiz artırımıyla politika faizini %1 seviyesine çekerek negatif/sıfır faiz defterini tamamen kapattığını ilan etti.

Emtia cephesinde ise yapısal değişimler yeni bir süper döngüye işaret ediyor. Jefferies analistlerinin yayımladığı son rapor, yeşil dönüşümün ve yapay zeka altyapılarının omurgası konumundaki bakır fiyatlarında uzun soluklu bir yüksek seyir beklentisini ortaya koydu. Dünyanın en büyük üretim merkezlerinden Grasberg Mine’daki toparlanmanın yavaş ilerlemesi, yeni maden yatırımlarındaki kronik yetersizlik ve mevcut sahalardaki üretim kısıtları arz tarafını baskılıyor.

Jefferies’in 2030 yılına kadar küresel bakır piyasasında yıllık ortalama 491 bin tonluk bir arz açığı öngörmesi, elektrikli araçlardan veri merkezlerine kadar geniş bir alanda hammadde maliyetlerinin yeniden kalibre edilmesini zorunlu kılacak.

Küresel piyasalardaki bu Jeopolitik yumuşama ve emtia dengelenmesi, içeride Borsa İstanbul ve tahvil piyasasında da olumlu yansımalarını gösteriyor. Türkiye’nin risk primi (CDS), şubat sonundaki seviyelerinin de altına inerek yeniden 218 baz puan seviyesine geriledi. BIST 100 endeksinde sert yükselişlerin ardından gelen dengelenme çabası, bir yandan sıkı para politikasının reel sektöre olan yansımalarını göğüslemeye çalışırken, diğer yandan küresel rüzgarı arkasına alma gayretini yansıtıyor. Ancak endekste kalıcı ve yapısal bir yukarı yönlü ivme için yabancı sermaye girişinin geçici dalgalanmalardan sıyrılarak bir süreklilik kazanması şart.

Makro-ihtiyati çerçevede Hazine tarafına baktığımızda, haziran ayı iç borçlanma programının yaklaşık 470 milyar TL ile aylık hedefin altında tamamlandığını görüyoruz. Düzenlenen 5 yıllık sabit kuponlu tahvil ihalesinde oluşan %38’lik bileşik getiri, piyasa oyuncuları için kritik bir gösterge.

Okuyucularımız için netleştirelim: Bu oran, kamunun uzun vadeli borçlanma maliyetinin ve dolayısıyla piyasanın gelecek enflasyon patikasına dair beklentisinin makul bir çıpaya oturduğunu gösteriyor.

Faizlerin bu seviyede oluşması, bankacılık sistemindeki kredi fiyatlamalarından şirketlerin sermaye maliyeti hesaplamalarına kadar tüm finansal mimariyi rahatlatıcı bir etki yaratır. Diğer taraftan, TCMB geçtiğimiz hafta beklendiği gibi faizleri sabit tutarken "temkinli duruş" vurgusunu yineledi. Hatırlatmak gerekir ki, Merkez Bankası jeopolitik krizin başından bu yana piyasayı ana politika faizinden fonlamayıp, sıkılığı artırmak adına gecelik piyasada TL faizini %40 seviyesinde tutmaya devam ediyor.

Bu strateji, iç talebi baskılamak ve enflasyonist eğilimleri kırmak adına makro bir zorunluluk olarak öne çıksa da, yüksek finansman maliyetleri altında ezilen ve büyüme patikasında ciddi bir daralma hisseden reel sektör üzerindeki baskıyı ağırlaştırıyor. Dolayısıyla yapısal bir dengelenme aranırken, yüksek faizin reel sektörde yarattığı üretim ve likidite maliyeti, önümüzdeki dönemin en hassas yönetilmesi gereken kırılganlığı olarak masada duruyor.

Makro tarafta dengelenme sinyalleri öne çıkarken, şirketler cephesinde ise yatırımcıların uzun vadeli rekabet gücünü ölçmeye çalıştığı bir başka gösterge marka değeri verileri oldu. Uluslararası marka değerlendirme kuruluşu Brand Finance’in yayımladığı "Türkiye 125 - 2026" raporu Türkiye’nin en güçlü ve en değerli markalarını yayınladı.

Türk Hava Yolları (THY), 2 milyar 884 milyon dolarlık devasa marka değeriyle zirvedeki yerini korurken, onu 1 milyar 989 milyon dolarla Arçelik ve 1 milyar 243 milyon dolarla İş Bankası takip etti. Ford Otosan dördüncü sıraya, Ziraat Bankası ise beşinci sıraya tırmandı. Listenin bu yılki en dikkat çekici yönü ise Alfa Solar, ATP, Baykar, Karel ve Datagate gibi teknoloji, havacılık ve enerji odaklı 13 yeni markanın lige giriş yapması oldu. Bu durum, Türk sermaye piyasalarının ve reel sektörünün kabuk değiştirdiğinin bir kanıtı olarak değerlendirebiliriz.

Teknoloji ve vizyoner yatırımlar demişken, tarihin en büyük halka arzı olan Space X,  halka arzından sonra ilk büyük satın alımını gerçekleştirdiğini duyurdu. SpaceX’in 60 milyar dolar değerleme üzerinden yapay zeka destekli kodlama platformu Cursor’ı satın alma hamlesi, finans koridorlarında "yapay zekadan sonraki yeni mega tema uzay ekonomisi mi?" sorusunu doğurdu. Şirket çarpanları geleneksel rasyoların çok üzerinde seyrettiği için bu değerlemeleri "şişirilmiş balona" benzeten analistler olsa da, aslında küresel likidite şirket bilançolarından ziyade yatırımcılar Elon Musk’ın geleceğe yönelik projeksiyonlarına, uzay ekonomisinde yaratabileceği potansiyele  ve insanlık tarihinin ilk trilyoneri olma unvanına fiyat biçtiği görülüyor. 

Nihai tahlilde piyasalar; jeopolitik fay hatlarının esnediği, merkez bankalarının yeni aktörlerle oyun planlarını revize ettiği ve makro dengelerin teknolojik kırılımlarla yeniden yazıldığı çok katmanlı bir dönemeçte. Küresel taraftaki bu kısmi yumuşama, petrol fiyatlarındaki düşüş ve risk primimizdeki gerileme Türkiye için şüphesiz önemli bir manevra alanı sunuyor. Ancak dışarıdan esen bu olumlu rüzgarların kalıcı bir ekonomik kazanıma dönüşmesi, içerideki sıkı para politikasının reel sektör üzerinde yarattığı baskıyı nasıl yönetileceğine bağlı.

Eğer Türkiye, yüksek faiz yükü altında zorlanan üreticiyi yapısal reformlar ve seçici kredi mekanizmalarıyla destekleyerek bu geçiş sürecini hasarsız atlatabilirse, küresel sermaye rotasını kalıcı olarak avantaja çevirebilir.

Aksi takdirde, dışarıdaki iyimserlik içerideki üretim kaslarının zayıflamasını engelleyemez ve büyüme dinamiklerinde kalıcı bir ivme kaybı riskiyle bizi karşı karşıya bırakabilir.