PAZARDAN ÇIKIŞ MESELESİ
Reklam
Prof. Dr. A. Ercan GEGEZ

Prof. Dr. A. Ercan GEGEZ

PAZARDAN ÇIKIŞ MESELESİ

21 Kasım 2020 - 12:13

PAZARDAN ÇIKIŞ MESELESİ

 Bir önceki yazımızda pazara giriş engellerini incelemiştik. Gelelim pazardan çıkışa. Pazardan çıkış kolay mı? Hiç de değil. İşletmelerin pazardan çıkışını zorlaştıran ve hatta bazen neredeyse imkansızlaştıran bazı engeller var.

Bunların başında ihtisaslaşmış varlıklar geliyor. Öyle bir işletme düşünün ki elinizdeki varlıklar (makine, tezçhizat, ekipman, vs.) sadece belirli bir iş kolunda kullanılabilecek varlıklar.Böyle bir durumda bu varlıkları başka bir iş koluna transfer etme şansınız kalmıyor. Otomobil üretim bandınızı dondurma işinde de kullanamıyorsunuz. Bir diğer örnek olabilecek sektör havayolu taşımacılığı. Bu sektöre giren firmaların pazardan çıkışı çok zor. O yüzden fiyat rekabeti bu derece şiddetli. Dolayısıyla sermaye karlılığı da çok düşük.Hele bir de demiryolu taşımacılığını düşünün, yeni raylar döşenmedikçe rota değiştirme şansınız bile yok.
 
İkinci pazardan çıkış engeli pazardan çıkışın getireceği sabit maliyetler. Pazardan çıkmak istiyorsunuz ama sattığınız ürünlerin yedek parça temini gibi pek çok bağlayıcı unsur sizin için bir maliyet haline dönüşebiliyor.
Özellikle büyük holdinglere ait firmalardan birinin pazardan çekilmesinin holdinge ait diğer firmaların tüketici gözündeki algısında yaratacağı olumsuz imajı düşünün. Bazen bir iki firma zarar etse bile pazardan çıkarak yaratacakları olumsuz imajın zararı yanında bu zarar çok önemsiz kalabilir. Bu gibi durumlar da firmaların pazardan çekilmesini engeller.

 Bazen de firmaların pazardan çıkışını hükümetler ve yasal düzenlemeler etkileyebilir. Pek çok hükümet istihdam kaybı yaşamamak adına özellikle büyük firmaların kendi ülkelerinden çekilmesine sıcak bakmaz. Yerel pazarda da belirli yerli firmaların stratejik ürünler ürettiği durumlarda veya sendika baskılarının yoğun olduğu durumlarda pazardan çıkış kolay olmaz.

Hiç duygusal engel yok mu? Elbette ki var. Düşünün acaba hangi genel müdür kendi döneminde belirli bir pazardan çıkış kararını veren yönetici olarak tarihe geçmek ister? Pazardan çıkış pek çok yönetici tarafından başarısızlık madalyası gibi algılanıyor. Oysa ki bazen bu gibi radikal kararlar aslında tam tersine başarı olarak tarihe yazılır. Pek çok yabancı şirkette yeni gelen yönetimlerin belirli pazarlardan çekilme kararları görülmedik şeyler değil.

 Çıkış engellerinin yüksek olduğu pazarlar özellikle finansal durumları iyi olmayan işletmeler için bir kabus haline dönüşebiliyor. Bu tür pazarlar yoğun rekabet gerektirdiğinden, bu pazarlarda yer alan inovatif olmayan, maliyet veya farklılaşma avantajına sahip olmayan işletmelerin hayatta kalmaları çok zor oluyor.
 
Aslında pazardan çıkış engelleri tek başına ele alınarak değerlendirilebilirken, daha stratejik ve doğru bir değerlendirme bunların pazara giriş engelleriyle beraber değerlendirilmesi olacaktır. Dünyaca ünlü rekabet uzmanı Michael Porter bunları berabar inceleyen bir matris öneriyor. Yeni bir şey değil ama günümüzde hala pek çok işletmenin gözardı ettiği bir şey bu. Ne demek istiyorum? Şimdi dört farklı durum hayal edin:
Birinci durum pazara giriş engellerinin yüksek, çıkış engellerinin düşük olduğu durum.

Bu durum, pazara girmek isteyen yeni firmalar için zor bir durum. Bununla birlikte, pazardaki firmalar için en iyi durum. Siz bir pazara zaten girmişsiniz ve sizden sonra bu pazara girmek isteyenlerin önünde büyük engeller sözkonusu. Ayrıca sizin için bir avantaj da pazardan çıkmak istediğinizde rahatça çıkabiliyor olmanız.
 
İkinci durum ise pazara hem giriş hem de çıkış engellerinin yüksek olduğu durum. Bu durum, pazara yeni gireceklerinin önünü giriş aşamasında, çıkacakların önünü ise çıkış aşamasında kesiyor. Aslında bir açıdan bakıldığında, pazardan çıkış engelleri aynı zamanda pazara giriş engeli oluyor.

Üçüncü durum pazara giriş ve çıkış engellerinin düşük olduğu durum. Bu tür pazarlar tam rekabet piyasalarını oluşturur. Pazarda zaman zaman oluşan arz ve talep dengesizliği pazara giren ve çıkan firmalar sayesinde dengeye ulaşır. Bu tür pazarlarda oyuncuların sıklıkla değiştiği bir iş iklimi mevcuttur.

 Son durum ise pazara giriş engellerinin düşük, çıkış engellerinin yüksek olduğu durum. Bu en kötü durum. Kara delik gibi bir pazar. Her firmayı içine çekiyor ve çıkabilen yok neredeyse. Bir kere herkesin pazara girebilmesi pazar oyuncuları için hiç arzu edilmeyen bir durum. Her geçen gün pazardaki rakip sayısı artıyor. Pazarın büyüme hızı düşükse, pazarın bu kadar fazla firmayı absorbe edebilme şansı yok. Dolayısıyla fiyat indirimleri ve pazar payı savaşları başlıyor.

 Pazara girecek bir işletmenin mutlaka pazara giriş engelleri ve çıkış engellerini ayrı ayrı ve sonrasında da beraberce incelemesi gerekiyor. Pazara girmek bir dert, pazarda yaşamak başka bir dert ve pazardan çıkmak bazen bonus dert.
 

YORUMLAR

  • 1 Yorum
  • Dogal INALLI
    1 ay önce
    Degerli hocam, yazılarınızı merakla okuyup, halen yeni bilgiler öğreniyorum sizden. Bu yaziniza istinaden CMO'nun CEO' yu etkileme ve bir nevi yönetme yontemlerinden de bahseden bir yaziniz olursa cok memnun olurum. Eski Ogrenciniz Doğal Inalli, sevgi ve saygilarimla.