Ticari Yetiştiricilikte Ceviz – 2
 Esra Şakar

Esra Şakar

Tarım Sohbetleri

Ticari Yetiştiricilikte Ceviz – 2

07 Eylül 2020 - 09:44

Ticari Yetiştiricilikte Ceviz – 2 
 
Ceviz ile ilgili yazarken geçimini cevizden sağlayan yetiştiriciler ile empati kurdum ve ne kadar zahmetli olduğunu hatırlayıp emeklerine saygı duydum bir kez daha. Meyve bahçesi tesisi kolay gibi çemberin dışından bakınca.

“Ağacı dikeriz, sulama sistemi kurarız, bir de bahçe işlerinden anlayan birini bulursak arada bir gider kökleri çapalar, otları temizler, ilaçlama budama yapar ne kazanırsak kardır” diye düşünebiliriz belki ama hastalık ve zararlılar baş gösterip, verim düşünce ya da hasat ne kadar başarılı olursa olsun muhafaza da kayıplar yaşanınca zahmetsiz kazanç olmayacağı gerçeği ile yüzleşiriz ister istemez. Çetin cevizin dikimi de bakımı da çetindir. Bu haftaki sohbetimizde çeşit seçiminde dikkat edilecek faktörleri detaylandıralım istedim.
Döllenme biyolojisi

Çeşit seçiminde dikkat edilmesi gereken en önemli faktörlerden biridir döllenme biyolojisi. Cevizde dişi çiçek ve erkek çiçek aynı ağaçta bulunur. Buna rağmen erkek ve dişi çiçeğin olgunlaşma tarihleri birbirinden farklıdır. Bu nedenle bahçe tesisinde tozlayıcı çeşit bulundurulması veiki çeşit seçimi zorunludur.Tozlayıcı çeşit ve yetiştiricilik yapılacak esas çeşidin erkek ve dişi çiçeklerinin aynı zamanda olgunlaşmasına dikkat edilmelidir. (Yalova 1 ve Yalova 4 gibi) Çeşit sayısının ikiden fazla olması halinde meyve kalitesi olumsuz etkilenir, tozlayıcı çeşidin fazla olması çiçek dökümüne neden olabilir (Serr gibi).

Tozlanma rüzgarla gerçekleşir. Bu nedenle rüzgar ve nem seviyesi yeterli olmalıdır. Nemli ve/veya rüzgar korunaklı alanlarda polen taneleri havada asılı kalır ve tozlanma oranı rüzgarlı bölgelere göre nispeten daha düşük olacağı için tozlayıcı çeşitlerin yakın konumlandırılması gerekecektir. Normal şartlarda rüzgar alan bir bahçede 80-100 m uzaklıkta tozlayıcı çeşit konumlandırılırken, nemli ve/veya korunaklı alanlarda bu mesafe 60-90 m olmalıdır.

Toplam ağaç sayısının %10’u tozlayıcı çeşitten oluşan bahçelerde başarının daha yüksek olduğuna dair araştırmalar bulunmaktadır. Çiçeğin daldaki konumu budama ve dikim sıklığına etki edecektir. Uç dallarda meyve veren çeşitlerde meyve, iki veya daha fazla yaşlı dalların uçlarındagözlenir.Meyve, ağacın çevresinde yani tacın dış yüzeyinde yoğunlaşır. Bu çeşitler geç meyveye yatarlar.
(Franquette, Yalova 1, Hartley, Şebin gibi)
Yan dallarda meyve veren çeşitlerde, meyve iki ve daha yaşlı dallar üzerindeki bir yıllıkdalların uç ve uç altı tomurcukları dalboyunca dağılmıştır. Bu çeşitler erken meyveye yatarlar,verim potansiyelleri çok yüksektir ve yayvan gelişim gösterirler. (Payne, Chandler,Fernorgibi) Düşük meyve veren çeşitler dikine gelişim gösterir. Aşılı ceviz ağaçları tohumdan gelişenlere oranla daha yayvan gelişme gösterir.

Dikim
2-3 yaşlı ceviz fidanlarında; aşı yerinin 5 cm yukarısındaki çapı 200 mm, boyu 180 cm olan fidanlar birinci boy, aşı yerinin 5 cm yukarısındaki çapı 110 mm, boyu 60 cm olan fidanlar ikinci boy fidanlar olarak tanımlanmaktadır.

Fidanlarda yeterli miktarda yan kök aranan özelliklerdendir. Yan köke sahip fidanların sadece kazık kökten oluşan fidanlara göre tutma oranı daha yüksektir.
İlkbahar dikimi, sonbahar dikimine oranla daha çok tercih edilmektedir.

Fidanın aşı bölgesi topraktan yaklaşık 20 cm yukarıda kalacak şekilde dikim yapılır.
Dikim öncesi toprakta sert tabaka varsa dip kazan veya riperle sürüm yapılır. Dekara 4-5 ton ahır gübresi uygulanmalı veya yeşil gübre uygulaması yapılmalıdır. Gerek dikim, gerekse yetiştiricilik döneminde gübreleme takvimi, toprak analizine göre belirlenmelidir.

Dikim çukurları en az 60- 70 cm genişlikte ve 80- 100 cm derinlikte açılmalıdır.Fidanlar aşı noktaları toprak üstünde kalacak şekilde dikilmeli ve çukurlar bahçedeki üst toprak ile doldurulmalıdır. Dikim sonrası herek uygulaması ve can suyu zorunludur.

Dikim mesafesinin belirlenmesinde arazi büyüklüğü, taç genişliği ve yan dallarda meyve verme oranı etkilidir.
Dikim sonrası fidanlar dördüncü yılda meyve verir, sıra aralarını altıncı yılda kapatır. Dikim sırasında sıra arası sık (6 x 6 m) büyüme ve gelişmeye bağlı olarak ilerleyen yıllarda seyreltme ile (10 x 10 m), toprak ve çeşit özelliğine bağlı olarak (14 x 14 m) geniş aralıklarla uygulanabilir.

Sık dikimli bahçelerde yedinci yıldan itibaren seyreltilecek ağaçlarda, öncelikle birbiri üzerine gelen dallar budanmaya başlanır, onuncu yılda tamamen çıkartılırlar. Dikim aralıkları ekolojik ve bakım koşullarına göre değişirse de cevizlerde en ideal dikim aralıkları; 12 x 12 m, 10 x 10 m, 10 x 8 m veya 8 x 8 m’dir.Ölçek ekonomisine uygun olarak ticari bahçeler için en az 100 dekar ölçek tercih edilmelidir. İlk yıllar sık dikim, elde edilecek verim ile kuruluş maliyetini düşürmek için tercih edilmektedir.

İklim istekleri
Büyüme ve gelişme dönemi (don olmayan gün sayısı) ürünü olgunlaştıracak kadar uzun olmalıdır.
İlkbahar geç donları ve sonbahar erken donlarının sık görüldüğü yerler yetiştiricilik için uygun değildir.İlkbahar geç donlarının yaşandığı ekolojilerde geç yapraklanan (uyanan) ceviz çeşitleri seçilmelidir. Kış mevsimi sert geçen bölgelerde geç yapraklanma nedeniyle tercih edilen çeşitler dinlenme döneminde sıcaklanma ihtiyacı karşılanmadığı için zarar görecektir. Bu nedenle donlara göre yapılacak çeşit seçiminde kış şartlarının iyi analiz edilmesi zorunludur.

Vejetasyon süresi kısa olan bölgelerde sıcaklık toplamının yetersiz olması durumunda meyve tam olgunlaşamaz, meyve tutumu yeterli olsa bile hasattan sonra iç büzüşmesi meydana gelebilir (Chandler gibi). Çok geç yapraklanan ceviz çeşitlerinde vejetasyon süresi kısa olduğu için, olgunlaşamayan sürgünler erken sonbahar donlarından zarar görür.

Birçok çeşit tam dinlenmezamanı düşük sıcaklıklara dayanıklıdır. Ancak, ilkbaharda erken gelişme, sonbaharda ise geç zamanlara kadar büyüme eğilimi, cevizin soğuktan olumsuz etkilenmesini artırıcı rol oynar.

Geç sonbahar yağmurlarının yoğun göründüğü yerler hasat gecikmesine neden olur ve meyve kalitesini düşürür. Geç ilkbahar ve yaz yağışları, ceviz yanıklığı zararını artırır.
Olgun ve sağlıklı ceviz ağaçları -150C/ - 20 0C ye kadar dayanabilirken, meyve tutumunda -1 0C’den sonra zarar görür.

Ceviz yüksek ve düşük sıcaklıklara hassastır. Çeşitlere göre farklılık göstermekle birlikte dayanıklılık sınırı -360C/ +38 0C aralığındadır. Yüksek yaz sıcaklıkları yeşil kabukta güneş yanmalarına, ceviz içinde büzülmelere neden olur.

Dormansinin kırılmasına yetecek derecede soğuklanma ihtiyacı karşılanmadığı takdirde tomurcuk patlamasında önemli derecede gecikmeler ve verim düşüklüğü yaşanacaktır.
Çiçeklenme dönemindeki iklim koşulları da çiçek gelişmesini etkilemektedir. Kurak ve sıcak havalar özellikle erkek çiçeklerin olgunlaşmasını hızlandırarak anterlerin kısa sürede patlamasına neden olmaktadır. Kış sonları-ilkbahar başlarında soğuk havanın sürekliliği çiçeklenmeyi geciktirirken, ılık kışlar çiçek gelişmesini hızlandırma eğilimindedir.

Özellikle döllenme zamanında, ortam sıcaklığının 25 0C nin üzerinde olması ve oransal nemin ise %30 un altına düşmesi polen çimlenmesinde sorunlara neden olabilir.

Sulama
Yeni kurulan bir ceviz bahçesinde ilk birkaç yıl sulama çok önemlidir. Yıllık su ihtiyacı 1200-1500 mm arasındadır. Sulama geç ilkbaharda başlayıp hasat sonuna kadar devam eder. Sonraki yıllar hasat öncesi ve özellikle kurak dönemlerde sulama yapılmalıdır. Sulama verimi % 12 arttırır, meyvedeki büzülmeyi yarı yarıya azaltır.Yetersiz sulama meyve iriliği ve kalitesini olumsuz etkiler.

Nem
Sıcaklık ve nem, çiçeklenme döneminin uzunluğuna direk etki eder.
Özellikle vejetasyon döneminin başında nem oranının yüksek olduğu alanlarda bakteriyel yanıklık gözlenir.

Budama
Sürgün ucunda meyve veren çeşitlerde sürgün uçları kesilmemelidir.
Sert budama yapılırsa, uzun sürgünler meydana gelir ve verim düşer.
Ağacın iç kısımlarında ışıklanma için, dal seyreltmesi önerilmektedir.

Hastalık ve Zararlılar
Ceviz Antraknozu: Sonbaharda bordo bulamacı yapılmalıdır. Yere dökülen yapraklar toplanarak yakılmalıdır. 
Ceviz İç Kurdu: korunmak için Haziran - Temmuz aylarında ilaçlama yapılmalıdır.
Yaprak Gal Akarı: Kükürtle mücadele edilir.

Hasat
Hasattan 15 gün önce sulama yapılmalı, hasat sabah erken veya akşamüstü yapılmalıdır.

Notlar
  • Sertifikalı çeşit seçilmelidir.
  • Juglone (Juglan) olarak adlandırılan ve birçok bitkinin gelişmesini engelleyen toksik bir madde salgılar ve pek çok bitki bu madde etkisiyle ölür. Ara tarım yapılmak istenmesi halinde duyarlı bitki türü seçilmemesine dikkat edilmelidir.
  • Nemli alanlar, orman kenarları fungal hastalıklara sebep olabileceği için uygun değildir.
  • Toprakta düşük O2 ve yüksek CO2 kök büyümesini azaltır, besin alımını engeller.
  • Toprakta bakır, bor, mangan ve kalsiyum gibi esas elementlerin yüksek konsantrasyonda bulunması, köklerde zehirlenmelere neden olabilir.
  • Ceviz bahçelerinde yapılacak bir gübreleme programında mutlaka yaprak ve toprak analizleri yapılmalıdır.
  • Toprak ve su tuzluluğuna hassastır. Tuzluluk tespiti için su ve toprak analizi yapılmalıdır.
  • Fazla nem ve durgun su köklerin O2 almasını engeller ve kurumaya neden olur. Ceviz iç kalitesi topraktaki nem ile doğrudan ilişkilidir. Hızlı gelişim döneminde yeterince toprak nemi olmaması durumunda meyvede iç büzüşmesi, iç kararması, içte lekelenmeler görülebilir.
Yerli çeşit mi yabancı çeşit mi yabancı çeşit mi veya hangi çeşit sorusunun cevabı arazinizin toprak, iklim ve su özelliklerinin tespiti sonrası verilecek bir cevaptır.

Son söz: Güzel ülkemizin bir köşesi yoktur ki bir bitki türünü bile kabul etmesin bağrına. Konu ceviz olunca dalındaki çiçeğin konumundan, ilkbaharda yağan yağmurun tarihine kadar hesap kitap yapmalıyız ki bağrına bassın ağacın köklerini toprak, bin versin erkek ve dişi çiçeği dallarında barındıran ağaç. 
Sevgilerimle.
 

YORUMLAR

  • 0 Yorum