Çiçek Abbas filmi, Türk Sinemasının başyapıtlarından biridir. Yavuz Tugrul’un senaryosunu yazdığı, Sinan Çetin’in yönetmenliğini yaptığı, 1982 yılına ait filmin başrollerini Şener Şen, İlyas Salman, Pembe Mutlu, Ayşen Gruda gibi Türk Sinemasının yetenekli, efsanevi oyuncuları üstlenmiştir.

Şakir(Şener Şen), kendine aşırı güvenen, çapkın, Alibeyköy hattında minibüs şoförlüğü yapan, bir nevi kraldı. Şakir, mahallenin güzel kızı, sözlüsü Nazlı’yı(Pembe Mutlu) ise evlilik vaadiyle oyalamaktadır. Nazlı, minibüste Şakir’i başka bir kızla sarmaş dolaş görünce ayrılır.

Abbas(İlyas Salman) ise kimi kimsesi olmayan, Şakir'in yanında muavinlik yapan,  minibüs sahibi olma hayaliyle para biriktiren, fakir, gururlu, çalışkan bir gençtir. Nazlı’ya aşık olan Abbas muavin kalarak onu elde edemeyeceğini bilmektedir. Şakir'in yanından kovulunca elden düşme bir minibüs alır ve Alibeyköy hattında Şakir’e rakip olur.

Şakir, kendinden emindir. Nazlı, ona geri dönecektir. Abbas’ın ise tefeciye olan borcunu ödemesinin imkanı yoktur. Minibüs elinden gidecek, Alibeyköy hattının, mahallenin tek kralı her zamanki gibi Şakir olacaktır. Şakir, buna emindir.

Oysa işler düşündüğü gibi gitmez. Abbas çalışkanlığıyla minibüs borçlarını tek tek ödemeye başlamış hatta Nazlı’nın kalbini çalarak, nişanlanmayı başarmıştı.

Abbas’ın yükselişi Şakir’in krallığını sarsmıştı. Şakir, öfke doludur.

Davranışsal Finans

Davranışsal finans, yatırım kararlarının psikolojik ve duygusal faktörlerden büyük ölçüde etkilendiğini gösteren bir çalışma alanıdır. İnsan zihni her zaman rasyonel düşünmez ve piyasalar da her zaman etkin bir performans sergilemez. Açgözlülük ve korku gibi psikolojik faktörler, zihinsel kısa yollar ve önyargılar gibi davranışsal hatalar insanların yatırım kararlarını etkileyebilir.

Sosyal medyanın büyük yığınları etkilediği hatta olumsuz politik sonuçlara yer açtığı bir dünyada kişinin sosyal medya aracılığı ile etkilenmesi oldukça kolay oluştur (Kıraç,2020). Finansal piyasalardaki anomaliler çoğu zaman yatırımcılardaki çeşitli önyargılardan kaynaklanmaktadır. Bu önyargılar, sınırsız bilgi işlemek için zaman ve zihinsel kapasite üzerindeki kısıtlamalar nedeniyle insanların zihinsel kısa yollara başvurma eğilimine bağlanabilir.

Khresna vd. (2012) hisse senedi fiyatı anormalliklerinin ve finansal karar vermenin psikolojik faktörlerden etkilendiğini yineler. Yatırımcıların rasyonellikten uzaklaşarak gösterdiği davranışlar bilişsel önyargı olarak tanımlanmaktadır. Bilişsel önyargılar yatırımcıların karar verme sürecinde sistematik ve irrasyonel eğilimler göstermesine neden olur. İnsan davranışlarını ve karar verme süreçlerini anlama yolunda psikologlar tarafından birçok bilişsel önyargı ve kestirimler tesis edilmiştir:

James, 1996 yılında Londra’da bir bankanın hazinesinde göreve başlamıştı. Bol ışıltılı bir dünyanın içinde işleri ve işlemleri anlamaya çalışıyordu. Gecelik faizler, endeksler, yükselen hisse senetleri hepsini takip ediyordu.

İşe başladıktan 2 yıl sonra büyük bir fırsat yakaladı. İşi bırakan bir fon yöneticisinin fonunu yönetmek işi James’e kaldı. İşler istediği gibi gidiyordu. Ufak tefek alım satımlar derken işleri öğrenmeye başladı. Hisse senedi piyasalarında yükseliş beklediği için ona göre pozisyon aldı.  1999 yılında Nasdaq 100 endeksi. 2000 sınırını aştıktan 6 ay sonra ilk kez 2500 seviyesinin üzerine çıktı ve günü 2506 puan seviyesinde tamamladı. 6 ayda %25 getiri gayet başarılıydı. Haklı çıkmıştı. Pozisyonunu korumaya devam etti. Endeks 1 sene sonra 4697 puanda zirveyi gördü. James artık ‘kral’dı.

James, pozisyonunu koruma konusunda kararlıydı. 4500 seviyesini kıran endeks 6000 seviyelerine gidecekti. Kendine ve endekse aşırı güveniyordu. Aldığı primle güzel bir tatil yaptı. Saat koleksiyonuna pahalı bir saat daha ekledi. Kendini ödüllendirdi. Kraldı, krallığının da keyfini çıkarmak hakkıydı.

Oysa 2000 yılı Mart ayında Nasdaq’da Dot.com krizi patlak verdi. Endeks bir anda gerilemeye başladı. James, kararına güveniyordu, soğukkanlılığını korudu. Pozisyonunu bozmadı.

Endeks gerilemeye devam etti… James pozisyonunu korumaya devam etti. 2 yıl boyunca düşen endeks 1172 seviyesine kadar geriledi.

Aşırı güven, insanların sahip olduğu bilgilere olduğundan daha fazla güven duyma ve davranışlarını o yönde değiştirme eğilimi olarak tanımlanabilir. Yatırımcılar arasında en sık gözlenen psikolojik önyargılardan biridir. İnsanları kendi bilgilerini fazla değerlendirmeye, riskleri gözden kaçırmaya ve kontrol edilemeyen olaylar üzerindeki etkilerini abartmalarına neden olur.

Özellikle kendi performanslarını akranlarına göre değerlendirirken, çoğu yatırımcı kendini ortalamanın üstünde görür. Risk sever yatırımcılar geçmiş başarıyı yeteneklerine ve başarısızlığı da kötü şansa bağlar ve yüksek getiri elde etmek için algılanan üstün yeteneğini kullanma eğilimindedir. Bu nedenle, yatırımcılar sık sık işlem yaparak aktif hisse senedi yatırımlarının risklerini küçümserler. Üstün bilgi ve ticaret becerisine sahip yatırımcılar, yüksek getiri elde etmek için sıkça yatırım yaparak bu yeteneği kullanacaklardır. Aşırı güven aynı zamanda yatırımcıların tam çeşitlendirilmemiş yüksek riskli portföyleri oluşturmalarına da neden olmaktadır (Chen, vd, 2007:426)

James, aşırı güven duygusuyla hareket etmiş, pozisyonunu bozmayarak kararlarının bedelini ödemiştir. Davranışsal finanstaki aşırı güven ‘James’ için sonun başlangıcı olmuştu.

Gelelim bizim Şakir’e

Şakir’in artan öfkesi bir gün Abbas’ın minibüsün tekerleklerini ve motorunu sökmesine neden olur. Abbas’ın minibüsüne yeni tekerlekler, yeni bir motor almasının imkanı yoktur. Abbas’ın o gözü gibi baktığı minibüs bir kenarda kalmıştır. Borçlar ödenememiştir.

Abbas eskisi gibi muavinliğe geri dönmüştü. Şakir, Nazlı’nın babasını da ikna ederek eskisi gibi Nazlı ile yeniden nişanlandı. Her şey istediği, hesap ettiği gibi olmuştu. Şakir yine kraldı.

Nazlı ile Şakir’in düğün günü gelmiş çatmıştı. Abisinin yaptığı haksızlığa dayanamayan Şakir’in kız kardeşi Abbas’a minibüsün tekerleklerinin ve motorunun yerini söylemiş, el birliği ile minibüsü eski haline getirmişlerdi.

Abbas, nikah salonundan Nazlı’yı kaçırdı.

Velhasılıkelam; farklı tarihlerde farklı yerlerde farklı hikayelerin kahramanları da olsa James ve Şakir kraldı.

Krallar kaybetmez, kaybetmeyi bilmez sadece ‘aşırı güven’lerine yenik düşerler…